आर्थिक वर्षको अन्तिम त्रैमासमा नेपालको व्यापार घाटा रू. १७ खर्ब ८१ अर्ब पुगेको छ, जसमा आयातको मूल्य निर्यातको मूल्यको तुलनामा धेरै बढी रहेको छ। यस त्रैमासिक अवधिमा रू. ५६ अर्ब, रू. ४१ अर्ब, रू. २४ अर्ब, रू. ५९ अर्ब, रू. ३५ अर्ब, रू. ३८ अर्ब, रू. ३४ अर्बको आयात भएको छ।
आयातको संरचनासबैभन्दा ठूलो आयात हिस्सा पेट्रोलियम इन्धन र पेट्रो केमिकल्सको छ, जसमा मात्र रू. ३ खर्ब ८६ अर्ब बरABरको आयात भएको छ। इन्धन, मेसिनरी, इलेक्ट्रोनिक्स, सवारी साधन, फलाम–इस्पात लगायतका क्षेत्रमा अत्यधिक घाटाले कूल व्यापार घाटा बढेको छ। यस वर्ष २०८२ मा रू. ९८ करोड र रू. ४५ करोडको व्यापार घाटा देखिएको छ।
निर्यातको स्थितिकफी, चिया र मसलामा रू. १८ अर्ब ७५ करोडको निर्यातसँग करिब रू. ८ अर्बभन्दा बढीको व्यापार बचत देखिएको छ। यस्तै, वनजन्य तथा हस्तकला–आधारित वस्तुहरूमा पनि सम्भावना देखिन्छ। वर्ष २०७५ मा यस क्षेत्रमा रू. १ खर्बको निर्यात भएको थियो।
कार्पेट रू. १ अर्ब १७ करोड निर्यात हुँदा ठूलो व्यापार बचत भएको छ भने तरकारीजन्य तयारी सामग्रीमा पनि उल्लेखनीय निर्यात भएको छ। यसमा रू. ७७ करोड निर्यात भई बचत देखिएको छ। गत ८३ दिनमा रू. ३६ अर्ब, रू. ३० अर्बको निर्यात भएको छ।
नेपालको व्यापार संरचना अझै आयात–केन्द्रित र उपभोगमुखी छ। निर्याततर्फ केही कृषि, वनजन्य र हस्तकला–आधारित वस्तुहरूले सम्भावना देखाए पनि औद्योगिक विविधीकरण र मूल्य अभिवृद्धि बिना व्यापार सन्तुलन सुधार गर्न कठिन देखिन्छ।
नीति निर्माताले ऊर्जा आत्मनिर्भरता, कृषि उत्पादन वृद्धि र निर्यात प्रवर्द्धनमा केन्द्रित रणनीति अवलम्बन नगरेसम्म व्यापार घाटा घट्ने सम्भावना न्यून देखिन्छ। व्यापार घाटा कम गर्ने उद्देश्यले नीति निर्माताले यसका लागि के गर्छन्, यसको प्रतीक्षा रहेको छ।
