भन्सार विभागको वार्षिक तथ्याङ्कले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वैदेशिक व्यापारलाई चुनौतीपूर्ण स्थितिमा देखाएको छ। कुल व्यापार १५.८८ प्रतिशत बृद्धि भए पनि, यो बृद्धि आयातको पक्षमै केन्द्रित भएको कारण आयात‑निर्यात असन्तुलन गहिरो भएको छ।
आयात‑निर्यातको आँकडावित्तीय वर्षमा आयात २० खर्ब ९६ अर्ब ३७ करोड ९० लाख रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको १८ खर्ब ४ अर्ब १२ करोड २७ लाखको तुलनामा १६.२० प्रतिशतले बढेको देखिन्छ। निर्यातमा १३.८१ प्रतिशत बृद्धि भई ३ खर्ब १५ अर्ब २९ करोडको स्तर हासिल भयो, तर निर्यातको कुल व्यापारमा हिस्सा घटेर १३.०७ प्रतिशत मात्र रह्यो।
परिणामस्वरूप व्यापार घाटा अघिल्लो वर्षको १५ खर्ब २७ अर्ब ९ करोड २५ लाखबाट १७ खर्ब ८१ अर्ब ८ करोड ८५ लाखमा बढेर १६.६३ प्रतिशतको वृद्धि देखियो। एक रुपैयाँ निर्यात गर्दा ६.६५ रुपैयाँ आयात भुक्तान गरिएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको ६.५१ को तुलनामा केही बढेको छ।
उत्पादन‑आधारित नीति आवश्यककुल वैदेशिक व्यापारमा आयातको शेयर ८६.९३ प्रतिशत पुगेको तथ्यले नेपालले पैसा बाहिर पठाउने मात्र व्यापारिक मोडलाई बायाँको संकेत गर्दछ। विलासी वस्तु तथा दैनिक उपभोग्य सामग्रीको आयात नियन्त्रण नभएकोले परनिर्भरता बढेको छ, र निर्यात‑उन्मुख उद्योगमा पूँजी लगानीको कमीले निर्यात क्षमतामा कमजोरी उत्पन्न गरेको देखिन्छ।
व्यापार घाटा न्यूनीकरणका लागि नीति निर्माताहरूले स्वदेशी उत्पादनलाई प्राथमिकता दिनु, विलासी वस्तु आयातमा कडाइ, र निर्यात प्रवर्द्धनका लागि विशेष सहुलियत प्रदान गर्नुपर्ने आवश्यकता स्पष्ट भएको छ। अन्यथा, निरन्तर घाटाले देशको आर्थिक स्थिरतामा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
